Histerosalpingografi

Histerosalpingografi (HSG) Nedir?

Histerosalpingografi; Yunanca ‘hystera’ (rahim), ‘salpinx’ (tüp) ve ‘graphein’ (görüntüleme) kelimelerinden oluşmaktadır. İşlemde rahim içine ince bir kateter aracılığıyla radyoopak kontrast madde verilerek flöroskopi cihazıyla sürekli röntgen görüntüsü alınmaktadır. Kontrast madde önce rahim boşluğunu doldurmakta, ardından her iki fallop tüpünden geçerek karın boşluğuna yayılmaktadır. Bu yayılım, tüplerin açık olduğunu doğrulamaktadır.

HSG hem anatomik hem de fonksiyonel bilgi sunmaktadır. Rahim kavitesinin şekli, büyüklüğü ve olası deformiteleri (septum, miyom, polip, Asherman sendromu) görüntülenirken tüplerin açık mı yoksa tıkalı mı olduğu da aynı seansta değerlendirilmektedir. Bu iki bilgiye birden ulaşabilmesi, HSG’yi infertilite araştırmasında tek seferlik ve verimli bir test haline getirmektedir.

Kullanılan kontrast madde suya bazlı ya da yağa bazlı olabilmektedir. Günümüzde çoğunlukla suya bazlı (iyotlu) kontrast tercih edilmektedir; hızla emilir ve enfeksiyon riskini azaltır. Yağa bazlı kontrast ise bazı çalışmalarda tüp geçirgenliğini artırıcı etki gösterdiği ileri sürülmüş olsa da bu etki tartışmalıdır.

HSG Neden Yapılır? Endikasyonlar

HSG’nin başlıca endikasyonu infertilite araştırmasıdır. Gebe kalamayan çiftlerde fallop tüplerinin sperme açık olup olmadığı, tüp hasarı ya da hidrosalpinks (tüpte sıvı birikmesi) varlığı HSG ile değerlendirilmektedir. Tüp tıkanıklığı ya da hasarı saptanması, tedavi yolunu doğrudan belirlemekte ve çiftin IVF’e (tüp bebeğe) yönlendirilmesi kararını hızlandırmaktadır.

Rahim anatomisinin değerlendirilmesi de HSG endikasyonları arasındadır. Bikorn (çift boynuzlu) rahim, septal rahim (bölmeli rahim), T şekilli rahim ve tek boynuzlu rahim gibi konjenital anomaliler; submüköz miyomlar, poliplar ve intrauterin yapışıklıklar (Asherman sendromu) HSG ile görüntülenebilmektedir. Tekrarlayan düşük yaşayan kadınlarda rahim şekli anomalilerinin araştırılması amacıyla da sıklıkla başvurulmaktadır.

Sterilizasyon (tüp bağlama) sonrasında tüplerin başarıyla kapandığının teyidi ya da sterilizasyon sonrası beklenmedik gebelik durumunda tüp değerlendirmesi de HSG endikasyonları arasında yer almaktadır. Myomektomi ya da histeroskopi gibi cerrahi girişim öncesinde rahim anatomisinin haritalanması amacıyla da kullanılmaktadır.

HSG İçin En Uygun Zaman Nedir?

HSG, adet döngüsünün erken foliküler fazında yapılmalıdır. Adet kanamasının bitiminden sonraki yedinci ile onuncu günler arasında işlem planlanması önerilmektedir. Bu dönemde birkaç kritik avantaj elde edilmektedir: endometrium ince olduğundan görüntü kalitesi en yüksektir, ovulasyon henüz gerçekleşmemiş olduğundan mevcut bir gebeliğe radyasyon maruziyeti riski ortadan kalkmakta ve servikal kanal görece açık olduğundan kateter yerleştirme kolaylaşmaktadır.

Adet sürerken HSG yapılmamalıdır; kanama kontrast maddenin değerlendirilmesini güçleştirmekte ve enfeksiyon riskini artırmaktadır. Ovulasyon sonrası dönem de tercih edilmez; bu dönemde olası bir implante olmuş gebeliğe radyasyon maruziyeti kaygısı doğmaktadır. Randevu oluştururken son adet tarihinizi belirtmeniz, en doğru günün planlanmasını sağlayacaktır.

HSG Öncesi Hazırlık

HSG öncesinde aktif pelvik inflamatuar hastalık (PID) ya da vajinal enfeksiyon varlığı sorgulanmaktadır; bu durumda işlem tedavi tamamlanana kadar ertelenmektedir. Bilinen iyot ya da kontrast madde alerjisi hekime mutlaka bildirilmelidir; gerekirse premedikasyon yapılmaktadır. İşlemden 30-60 dakika önce ibuprofen ya da parasetamol almak olası krampları önemli ölçüde hafifletmektedir.

Kan sulandırıcı ya da aspirin kullanan hastalar bu durumu önceden belirtmelidir. İşlem sırasında orta düzeyde rahatsızlık yaşanabileceğinden işlem günü dinlenik gelmek ve mümkünse refakatçi eşliğinde bulunmak önerilmektedir. Bazı kliniklerde antibiyotik profilaksisi uygulanmaktadır. Prof. Dr. Melahat Atasever, işlem öncesinde her hastasına kapsamlı bilgilendirme yaparak olası sorular yanıtlamaktadır.

HSG Nasıl Yapılır?

İşlem, flöroskopi cihazının bulunduğu özel bir muayene odasında gerçekleştirilmektedir. Hasta röntgen masasına jinekolojik pozisyonda uzanmaktadır. Vajinaya spekulum yerleştirilerek serviks görünür hale getirilmekte; serviks temizlendikten sonra ince bir HSG kateteri servikal kanal aracılığıyla rahim içine yerleştirilmektedir.

Kateter yerleştirildikten sonra spekulum çıkarılmakta ve flöroskopi cihazı devreye girmektedir. Kateter üzerinden yavaşça radyoopak kontrast madde verilmekte; aynı anda sürekli röntgen görüntüsü alınmaktadır. Kontrast madde önce rahim boşluğunu doldurmakta, sonra her iki tüpten geçip karın boşluğuna dağılmaktadır. Bu süreçte birden fazla pozisyonda röntgen filmi çekilmektedir.

İşlemin görüntüleme aşaması yalnızca üç ila beş dakika sürmektedir; ancak hazırlık ve kontrast verme süresiyle birlikte toplam işlem süresi 15-30 dakikadır. Anestezi gerekmemekte; lokal anestezi ya da sedasyon tercih edilebilmektedir. Kontrast geçişi sırasında adet krampına benzer rahatsızlık hissedilebilir. İşlem sonrası hasta kısa bir dinlenmeden sonra taburcu edilmektedir.

HSG Neleri Gösterir?

HSG’den elde edilen görüntüler; rahim boşluğunun şeklini ve boyutunu, tüplerin açık ya da tıkalı olduğunu, tüp hasarı ya da hidrosalpinks (tüp içi sıvı birikimi) varlığını ve rahim içi patolojileri (submüköz miyom, polip, septum, yapışıklık) ortaya koymaktadır.

Tüplerin açık olduğu, kontrast maddenin peritoneal boşluğa serbestçe yayılmasıyla doğrulanmaktadır. Tek ya da çift taraflı tüp tıkanıklığı; kontrast maddenin belirli bir noktadan ilerlememesiyle net biçimde izlenmektedir. Hidrosalpinks, tüpte birikmş sıvıya bağlı baloncuk görünümüyle tanınmaktadır. Tıkanıklık yokken tüplerde kontrast geçişindeki asimetri ya da uzama da değerli bilgi sunmaktadır.

HSG Sonuçlarına Göre Tedavi Yolu

Tüpler açık ve rahim anatomisi normalse ovulasyon indüksiyonu ile IUI (intrauterin inseminasyon) ya da doğal yollarla gebelik denemesi planlanmaktadır. Tek taraflı tüp tıkanıklığında açık taraftan ovulasyon takibi ile gebelik mümkün olabilmektedir; duruma göre laparoskopik değerlendirme önerilmektedir. Çift taraflı tüp tıkanıklığı ya da ciddi tüp hasarı varlığında IVF (tüp bebek) en etkili tedavi seçeneğidir.

Rahim içi patoloji saptandığında (septum, Asherman sendromu, submüköz miyom gibi) önce bu durumun histeroskopik tedavisi planlanmaktadır. Tedavi sonrası sonuçlar tekrar değerlendirilmekte ve gebelik denemesine o şekilde geçilmektedir. Prof. Dr. Melahat Atasever, HSG bulgularını kapsamlı biçimde yorumlayarak size en uygun tedavi yolunu belirlemektedir.

HSG’nin Olası Riskleri

HSG genel olarak güvenli bir işlemdir. En sık karşılaşılan sorun, işlem sırasında yaşanan ve birkaç saatte geçen kramp ve ağrıdır. Nadir vakalarda enfeksiyon gelişebilmektedir; bu riski azaltmak için aktif enfeksiyon varlığında işlem ertelenmektedir. İyotlu kontrast maddeye alerjisi olan hastalarda reaksiyon görülebileceğinden alerjiler önceden sorgulanmaktadır.

Modern flöroskopi cihazlarında kullanılan radyasyon dozu son derece düşüktür ve standart bir akciğer röntgenine eşdeğer ya da daha az maruziyete karşılık gelmektedir. Gebelik süresince yapılmaması bu riski tamamen ortadan kaldırmaktadır.