NST (Non-Stres Testi)

NST (Non-Stres Test) Nedir?

NST, kardiyotokografi (CTG) cihazıyla fetal kalp hızı (FHR) ile uterus aktivitesinin eş zamanlı kaydedilmesi esasına dayanmaktadır. Sağlıklı ve iyi oksijenlenmiş bir fetüste, bebeğin hareketleri sırasında kalp hızı belirli bir miktar artmaktadır; tıp dilinde bu artışa ‘akselerasyon’ denmektedir. Akselerasyonların varlığı ve yeterliliği, bebeğin otonom sinir sisteminin sağlıklı çalıştığının ve oksijenasyonun yeterli olduğunun güçlü bir göstergesidir.

Test ‘reaktif’ ya da ‘non-reaktif’ olmak üzere iki şekilde sonuçlanmaktadır. Reaktif NST, belirlenen süre içinde yeterli sayıda ve yükseklikte akselerasyon gözlemlenmesi demektir ve bebeğin sağlıklı durumunu yansıtmaktadır. Non-reaktif NST ise beklenen akselerasyonların görülmediği durumdur; ancak bu her zaman sorun anlamına gelmez; stres testi ya da biyofizik profil gibi ek değerlendirmeler devreye girmektedir.

NST tamamen non-invazivdir; radyasyon içermez; anne ve bebek için hiçbir risk taşımaz. Gebelik takibinin özellikle son döneminde en sık başvurulan fetal iyilik hali testidir.

NST Neden Yapılır?

NST’nin temel amacı, fetüsün oksijenlenmesini ve genel iyilik halini dolaylı olarak değerlendirmektir. Plasentanın bebeğe yeterli oksijen sağlayıp sağlamadığını anlamak için kalp hızı değişkenliği (variabilite) ve akselerasyonlar incelenmektedir. Bu sayede ilerleyebilecek sorunlar henüz semptom vermeden saptanabilmektedir.

NST endikasyonları arasında gestasyonel diyabet, preeklampsi, kronik hipertansiyon, intrauterin büyüme kısıtlılığı (IUGR), çoğul gebelik, oligohidramnios (az amniyotik sıvı), postterm gebelik (42 haftayı aşan), antifosfolipid sendromu gibi otoimmün hastalıklar, fetal hareket azalması ve plasenta previa sayılabilir. Annenin bebeğin az hareket ettiğini bildirmesi tek başına NST için yeterli gerekçedir.

NST Ne Zaman Yapılır?

NST genellikle 28. gebelik haftasından itibaren uygulanmaktadır. Bu haftadan önce fetal otonom sinir sistemi yeterince olgunlaşmadığından akselerasyon yanıtı güvenilir biçimde değerlendirilemez. Normal, düşük riskli gebeliklerde 36. haftadan sonra haftalık NST yeterlidir. Yüksek riskli gebeliklerde ise 28. haftadan itibaren haftada iki ya da daha sık NST yapılabilmektedir.

İşlem öncesinde yemek yenilmesi tavsiye edilmektedir. Kan şekerindeki fizyolojik yükselme fetal aktiviteyi artırmakta; bu da reaktif NST alma olasılığını yükseltmektedir. Açken yapılan NST’lerde bebek uyku döneminde olabileceğinden yanıltıcı non-reaktif sonuç elde edilebilmektedir.

NST Nasıl Uygulanır? Adım Adım Süreç

Anne adayı NST odasında sol lateral ya da yarı oturur pozisyona alınmaktadır. Uzun süreli sırtüstü pozisyondan kaçınılır; uterus büyük damarlara baskı yaparak fetoplasental dolaşımı olumsuz etkileyebilir. Karna iletken jel uygulandıktan sonra iki sensör elastik kayışlarla sabitleniyor.

Fetal kalp hızı sensörü (kardiyograf) bebeğin kalp seslerinin en net duyulduğu bölgeye, toko sensörü ise uterusun üst kısmına yerleştirilmektedir. Cihaz kayıt almaya başladıktan sonra anneye el düğmesi verilmektedir; bebeğin her hareketini hissettikçe bu düğmeye basması istenmektedir. Standart NST süresi 20-40 dakikadır. Bebek uyku dönemindeyse süre uzatılabilmekte ya da vibroakustik stimülasyon (VAS) uygulanabilmektedir.

Tüm veriler kağıt ya da dijital ekrana NST trasesi olarak kaydedilmektedir. Prof. Dr. Melahat Atasever, traseyi akselerasyon sayısı ve yüksekliği, bazal kalp hızı, kısa ve uzun dönem variabilite ile deselerasyon varlığı açısından kapsamlı biçimde değerlendirmektedir.

Bebeğin Kalp Atışları NST’de Kaç Olmalı?

Sağlıklı bir fetüste bazal fetal kalp hızı dakikada 110 ile 160 atım arasında olmalıdır. Bazal hız bu sınırların dışına çıktığında taşikardi (>160 atım/dk) ya da bradikardi (<110 atım/dk) değerlendirilmektedir; her iki durum da klinik değerlendirme gerektirmektedir.

Reaktif NST için standart kriter şöyledir: 20 dakika içinde en az iki akselerasyon gözlemlenmelidir. Her akselerasyon, bazal hızdan en az 15 atım/dk yüksek olmalı ve en az 15 saniye sürelidir. 32. gebelik haftasından önce bu kriterler biraz daha düşük tutulmaktadır; 10 atım/dk artış ve 10 saniyelik süre yeterli kabul edilmektedir.

NST Kasılma Değerleri Ne Anlama Gelir?

Tokodinometre kasılma hareketlerini kaydetmektedir. NST sırasında anlamlı bir kasılma beklenmemektedir; eğer kasılma oluşursa kalp hızıyla ilişkisi değerlendirilmektedir. Kasılmayla eş zamanlı ortaya çıkan geç deselerasyonlar (late deceleration) plasentanın yetersizliğine işaret eden önemli bir bulgudur ve klinik yönetimi doğrudan değiştirmektedir.

Kasılmaya yanıt olarak ortaya çıkmayan erken ya da değişken deselerasyonlar, kord basısı ya da baş baskısı nedeniyle gelişen durumlardır ve bağlamına göre değerlendirilmektedir. Spontan kasılmalar varlığında NST, aynı zamanda basit bir kontraksiyon stres testi (CST) niteliği kazanmaktadır.

NST Sonuçları Nasıl Yorumlanır? Reaktif ve Non-Reaktif NST

Reaktif NST, 20 dakika içinde iki ya da daha fazla yeterli akselerasyon varlığını ifade etmekte olup bebeğin sağlıklı iyilik halini gösteren güçlü bir kanıttır. Reaktif NST sonrası takip sıklığı klinik tabloya göre belirlenmektedir.

Non-reaktif NST, 40 dakika izleme sonunda bile yeterli akselerasyon elde edilememesidir. Bu mutlaka bir sorun olmayıp fetal uyku dönemini yansıtabilmektedir. Bu durumda vibroakustik stimülasyon uygulanmakta ya da biyofizik profil (BPP) ile ileri değerlendirme yapılmaktadır. BPP skoru düşük ya da Doppler bulguları anormse erken doğum kararı gündeme gelebilmektedir. 

NST ile Biyofizik Profil (BPP) Arasındaki Fark

NST yalnızca fetal kalp hızı ve hareketi değerlendirirken, BPP buna ek olarak ultrasonla fetal solunum hareketi, vücut hareketi, kas tonusu ve amniyotik sıvı miktarını da kapsamaktadır. BPP 10 üzerinden değerlendirilmekte; 6 ve altı kritik eşik kabul edilmektedir. Non-reaktif NST varlığında BPP, tanıya katkısı nedeniyle sıklıkla tamamlayıcı test olarak istenmektedir.

Prof. Dr. Melahat Atasever, NST sonuçlarını sadece reaktif/non-reaktif olarak değerlendirmekle kalmaz, aynı zamanda annenin genel klinik durumu ve diğer takip testleri (ultrason, Doppler) ile birlikte yorumlayarak, bebeğin güvenli bir şekilde içeride kalmaya devam edip edemeyeceğine dair en doğru kararı verir.